Niewidzialna bitwa: Endometrioza
Endometrioza to nie tylko „okropna miesiączka”. To nie infekcja ani nowotwór. To wyniszczająca, przewlekła choroba, która jest w dużej mierze ignorowana, a jednak dotyka 1 na 10 kobiet na świecie i nieokreśloną liczbę osób transpłciowych i niebinarnych (1). Dobrze słyszycie – to dużo ludzi. Istnieje więc duże prawdopodobieństwo, że znacie kogoś, kto ma endometriozę. Jest to prawdopodobnie jedna z najczęstszych i najbardziej niszczycielskich chorób, o których ludzie nigdy nie słyszeli. Pytanie „Co to jest endometrioza?” od dawna jest jednym z popularnych pytań dotyczących zdrowia w Google. Nie obawiajcie się, jesteśmy tu, aby odpowiedzieć na wszystkie Wasze pytania dotyczące endometriozy i nie tylko.
Czym jest endometrioza?
Endometrioza to ogólnoustrojowa, zapalna choroba, w której tkanki o właściwościach podobnych do najbardziej wewnętrznej warstwy macicy, zwanej endometrium, znajdują się w innych częściach ciała (2).
Ta tkanka przypominająca endometrium pogrubia się podczas cyklu miesiączkowego i ostatecznie krwawi. W przeciwieństwie do tkanki endometrium, która każdego miesiąca wydostaje się z macicy przez pochwę, krew z przemieszczonych tkanek nie ma możliwości opuszczenia organizmu. Zamiast tego gromadzi się w pobliżu dotkniętych narządów i tkanek, drażniąc je i powodując stany zapalne. Może to prowadzić do bólu, a czasem do rozwoju tkanki bliznowatej, która może tworzyć siatkę, zrastając narządy.
Jaka jest przyczyna?
Nie ma udowodnionej przyczyny endometriozy (wiemy, jesteśmy tym tak samo wściekli). Istnieje jednak kilka teorii na temat tego, co może powodować tę chorobę, z których jedna mówi, że tkanka endometrium cofa się do jajowodów i jamy brzusznej, w formie „odwrotnej miesiączki” (4). Żadna z tych teorii nie wyjaśnia w pełni, w jaki sposób pojawia się endometrioza, a rzeczywista przyczyna pozostaje nieznana. Możecie dowiedzieć się więcej o różnych teoriach tutaj. Jest również bardzo prawdopodobne, że pewne geny odgrywają rolę w predyspozycji do tej choroby (5). Każdy może zachorować na endometriozę. Chociaż najczęściej jest ona przedstawiana jako problem „kobiet”, endometrioza występuje u osób transpłciowych i niebinarnych, a nawet została wykryta u niektórych cispłciowych mężczyzn (3).
Jakie są objawy?
Endometrioza jest bardzo indywidualną dolegliwością. Ponieważ sposób wzrostu endometriozy różni się w zależności od osoby, zakres objawów i stopień zaawansowania choroby również będą się różnić (6-8). Należy tutaj zaznaczyć, że ilość endometriozy nie zawsze odpowiada intensywności objawów. Można mieć łagodną endometriozę i silne objawy lub odwrotnie! Najczęstsze objawy (dotykające około trzech na cztery osoby cierpiące) związane są z bólem, czy to bólem podczas miesiączki, poza miesiączką, podczas stosunku, wypróżniania czy oddawania moczu (9).
Endometriosis UK podkreśla inne zgłaszane objawy:
| Objawy bólowe | Objawy krwawienia | Objawy ze strony jelit i pęcherza | Inne objawy |
|---|---|---|---|
| Bolesne miesiączki | Obfite miesiączki z lub bez skrzepów | Bolesne wypróżnienia | Zmęczenie/brak energii |
| Ból podczas owulacji | Przedłużające się krwawienie | Krwawienie z jelita | Depresja |
| Ból podczas badania wewnętrznego | „Plamienie” lub krwawienie między miesiączkami | Objawy zespołu jelita drażliwego (biegunka, zaparcia, wzdęcia – zwłaszcza podczas miesiączki) – często nazywane „brzuchem endo” | Niepokój |
| Ból podczas lub po stosunku | Obfite miesiączki | Ból podczas oddawania moczu | Ból pleców |
| Ból miednicy | Utrata „starej” lub „ciemnej krwi” przed miesiączką | Ból przed lub po oddaniu moczu lub wypróżnieniu | Ból nóg |
Rzeczywistość życia z endometriozą
Rzeczywistość życia z tą chorobą jest jednak czymś znacznie więcej niż tylko listą objawów czy uproszczoną definicją kliniczną. Endometrioza jest często nazywana „chorobą ogólnoustrojową”, ponieważ jej skutki wykraczają poza narządy rozrodcze, wpływając na różne aspekty ciała i życia.
Endometrioza może wpływać na jakość życia na wiele sposobów, w tym:
- Przewlekły ból
- Zmęczenie
- Problemy ze zdrowiem psychicznym (depresja i stany lękowe)
- Negatywny obraz ciała
- Trudności w życiu seksualnym i związkach
- Problemy z poczęciem (bezpłodność)
- Trudności w wypełnianiu zobowiązań zawodowych i społecznych
Jaki ból jest normalny?
Wyjaśnijmy kilka rzeczy. Każdy przeszywający, pulsujący, kłujący ból, który uniemożliwia normalne funkcjonowanie w ciągu dnia, jest nienormalny. Każdy silny lub wyniszczający ból miednicy, ból brzucha, ból podczas seksu lub podczas wypróżniania czy oddawania moczu, jest nienormalny. Jakiekolwiek odczucia, że zamierzacie wymiotować, zemdleć lub musicie opuścić szkołę lub pracę z powodu bólu, są nienormalne. Jeśli masz te objawy lub jeśli Twój ból nie ustępuje po lekach przeciwbólowych dostępnych bez recepty, ważne jest, abyś porozmawiała z lekarzem o możliwości wystąpienia endometriozy.
Przestańmy ignorować ból
Czy kiedykolwiek usłyszałaś, żeby po prostu „wziąć się w garść”, „wziąć środek przeciwbólowy” albo „przecierpieć”? Badanie z 2004 roku wykazało, że pracownicy służby zdrowia często trywializują objawy endometriozy jako „typowe bóle menstruacyjne” (10). Niezależnie od tego, czy pochodzi to od lekarza, rodziny czy przyjaciół, od dawna istnieje szkodliwa kultura normalizowania i bagatelizowania bólu menstruacyjnego, a także innych mniej przyjemnych objawów. Oznacza to, że wiele osób, w tym niektóre znane celebrytki, dorasta cierpiąc, nie zdając sobie sprawy, że ich doświadczenia nie są normalne (11, 12). Nawet kiedy mówią o swoim bólu, nie zawsze im się wierzy. Weźmy na przykład fakt, że ból kobiet jest leczony mniej agresywnie niż ból mężczyzn, nawet gdy oceniają go jako poważniejszy (11). Te trudności w uzyskaniu pomocy, byciu wysłuchanym i otrzymaniu diagnozy są częścią większego problemu znanego jako luka zdrowotna płci (13).
Kilka szybkich faktów:
- Endometrioza niekoniecznie oznacza niepłodność.
- Twój ból jest prawdziwy i uzasadniony.
- Endometrioza może wystąpić w dowolnym miejscu w ciele (w rzadkich przypadkach znajdowano ją nawet w płucach).
- Niektóre osoby z endometriozą mogą nie mieć objawów.
- Ciąża lub histerektomia nie są „lekarstwami” na endometriozę.
- Jeśli Twoja matka lub siostra ma endometriozę, możesz mieć zwiększone ryzyko (14).
- Osoby z endometriozą są bardziej narażone na choroby psychiczne, takie jak depresja i stany lękowe.
Postawienie diagnozy
Od wystąpienia objawów do diagnozy endometriozy mija średnio osiem lat (15). Poświęćmy chwilę, aby uświadomić sobie wagę tej statystyki… to długi czas cierpienia!
Opóźnienia diagnostyczne mogą wynikać z wielu przyczyn, w tym z lekceważenia medycznego, ograniczonych zasobów, niskiego priorytetu schorzenia, nieoptymalnych technik diagnostycznych oraz niskiej wiedzy i świadomości społecznej (nadal nie znamy nawet przyczyny!) (16, 17). Często szeroki zakres objawów endometriozy oznacza, że pracownicy służby zdrowia nie mogą jej łatwo zdiagnozować, a osoby cierpiące mają ograniczoną świadomość tej choroby (18). Biorąc pod uwagę, że ból endometriozy może być czasami wyniszczający, to opóźnienie może poważnie wpływać na aspekty życia (19).
Chociaż operacja (laparoskopia) jest jedynym sposobem na postawienie ostatecznej diagnozy endometriozy, lekarze mogą postawić diagnozę kliniczną „podejrzenia endometriozy” na podstawie objawów i badania fizykalnego (20). Rosną również badania wskazujące, że USG może pomóc w postawieniu wiarygodnej diagnozy w niektórych przypadkach.
Leczenie
Nie ma „lekarstwa” na endometriozę. Leczenie koncentruje się raczej na łagodzeniu objawów i poprawie jakości życia. Ważne jest, aby uznać, że doświadczenia i wybory dotyczące leczenia u każdego będą inne. Chociaż istnieją opcje operacji, leków hormonalnych i środków przeciwbólowych, które mogą złagodzić niektóre objawy, w tej chwili endometrioza pozostaje chorobą nieuleczalną. Wiele osób zwraca się również ku terapiom komplementarnym, odżywianiu i wsparciu emocjonalnemu. Rzeczywiście, można prosperować z endometriozą.
Jakie kroki powinienem podjąć, jeśli podejrzewam endometriozę?
- Zapoznaj się z objawami endometriozy. Cierpienie z powodu silnego lub wyniszczającego bólu, którego nie można złagodzić dostępnymi bez recepty lekami przeciwzapalnymi, nie jest normalne.
- Dokumentuj swój cykl menstruacyjny i objawy. Dostępnych jest kilka aplikacji lub możesz użyć dziennika.
- Poproś swojego lekarza rodzinnego o skierowanie do specjalisty ginekologa zajmującego się endometriozą.
- Zapisz swoje pytania przed wizytą u lekarza i zabierz je ze sobą.
- Zbierz zespół wsparcia złożony z przyjaciół i rodziny.
- Jeśli czujesz, że Twoje obawy nie są uwzględniane lub że nie jesteś słuchana, zasięgnij innej opinii!
Ostatnie słowo:
Jeśli masz problemy z miesiączką i/lub ból, który zakłóca Twoje codzienne życie, wiedz, że nie jesteś sama i że dostępna jest pomoc. Nie jesteś zepsuta, nie jesteś ciężarem i nie powinnaś cierpieć.
Zasoby dotyczące endometriozy:
- Zasoby i wsparcie w mediach społecznościowych:
- Aplikacje do śledzenia i rozpoznawania objawów endometriozy
- Osobiste historie związane z endometriozą:
- Arkusz informacyjny dotyczący wspierania osób z endometriozą: